Văn hóa dân tộc vùng cao với chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong thế giới toàn cầu hóa

Ngày đăng: 14/12/2022 - 17:00
Việt Nam là nước có điều kiện đặc thù về địa hình: đường biên giới với các quốc gia láng giềng nằm ở khu vực nhiều đồi núi, là địa bàn cư trú chủ yếu của đồng bào các dân tộc thiểu số...

Việt Nam là nước có điều kiện đặc thù về địa hình: đường biên giới với các quốc gia láng giềng nằm ở khu vực nhiều đồi núi, là địa bàn cư trú chủ yếu của đồng bào các dân tộc thiểu số. Vì vậy, khẳng định và phát huy vai trò, tầm ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa dân tộc vùng cao đối với các chính sách bảo đảm chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa đã và đang có tác động mạnh mẽ trên phạm vi toàn thế giới là vấn đề hết sức cấp thiết. Đó cũng là giá trị mà cuốn sách Văn hóa dân tộc vùng cao với chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong thế giới toàn cầu hóa hướng đến và đạt được, sách do Đại tá, PGS.TS. Lê Kim Bình biên soạn.

Văn hóa dân tộc vùng cao với chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong thế giới toàn cầu hóa đề cập đến những vấn đề phức tạp, rộng lớn, với nhiều cách tiếp cận và nhìn nhận khác nhau, song được trình bày với một cấu trúc khá đơn giản, bảo đảm tính logic, khoa học, dễ tiếp cận. Cuốn sách được chia làm ba chương:

Chương 1 - Nhận thức chung về văn hóa dân tộc vùng cao và chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Ở chương này, tác giả trình bày khái quát những lý luận chung về văn hóa và văn hóa dân tộc. Theo đó, những khái niệm văn hóa, văn hóa dân tộc, văn hóa tộc người, văn hóa dân tộc vùng cao,… cũng như một số trường phái văn hóa cơ bản trong thế giới hiện đại đã được làm rõ.

Có thể nói, quan niệm về “đất nước” và “chủ nghĩa yêu nước” là những đặc thù văn hóa nổi bật nhất trong bản sắc văn hóa Việt Nam. Chính những nét đặc thù này đã tạo nên một nhãn quan chính trị riêng của Việt Nam về “đất nước”, “lãnh thổ”, “chủ quyền”, “quyền độc lập và tự quyết”. Người Việt Nam từ rất sớm đã có ý thức về chủ quyền dân tộc, minh chứng là rất nhiều tài liệu và văn kiện lịch sử của dân tộc như: Nam quốc sơn hà (Lý Thường Kiệt), Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn), Bình Ngô Đại cáo (Nguyễn Trãi). Song ngày nay, khái niệm chủ quyền, quyền tự quyết, dân tộc, lãnh thổ, biên giới quốc gia của nền chính trị hiện đại phải dựa trên các cơ sở pháp lý mang tính quốc tế, được pháp điển hóa và đòi hỏi phải được sự công nhận của cộng đồng quốc tế. Vì lẽ đó, “an ninh biên giới quốc gia” được xem là khái niệm gắn liền và tất yếu phải có của một mô hình nhà nước dân tộc hiện đại. Thuật ngữ này được luận giải như tình trạng an toàn và ổn định của đường biên giới quốc gia, được xem xét đồng bộ trên ba phương diện cơ bản: chính trị - pháp lý; kinh tế - xã hội và văn hóa - tư tưởng. Tình trạng an ninh đó là kết quả của sự tổng hợp những nỗ lực từ nhiều phía, trong đó không thể không kể đến vai trò của những con người cư trú và sinh sống dọc theo các tuyến biên giới - cửa ngõ ra vào của các dòng chảy vật chất và tinh thần, nơi giao thoa văn hóa, thông tin và tư tưởng. Do đó, kiểm soát tốt biên giới sẽ góp phần bảo đảm “an ninh văn hóa - tư tưởng” trong tổng thể.

Chương 2 của cuốn sách đã làm rõ những tác động của toàn cầu hóa và văn hóa tộc người vùng cao đến chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia.

Toàn cầu hóa diễn ra nhanh chóng đã “đục thủng” không gian lãnh thổ của các nhà nước dân tộc, tác động mạnh vào quan niệm về chủ quyền và quyền dân tộc tự quyết, khối đại đoàn kết các tộc người trong lòng nhà nước dân tộc đang phải trải qua thử thách của toàn cầu hóa, và nó trở nên đặc biệt nghiêm trọng đối với những nhà nước dân tộc hình thành muộn như Việt Nam. Thông qua việc khái quát những đặc trưng cơ bản và hệ quả của toàn cầu hóa, tác giả khẳng định sự tác động, ảnh hưởng to lớn của xu thế này đến mọi mặt của đời sống, cũng như quan hệ của hệ thống chính trị thế giới, mà đặc biệt là đối với vấn đề chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đó là tác động của toàn cầu hóa công nghệ, toàn cầu hóa chính trị, toàn cầu hóa kinh tế, toàn cầu hóa văn hóa đối với chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia. Theo tác giả, văn hóa là tác phẩm cơ bản và là cái biểu thị những đặc điểm dân tộc. Thế giới được cấu thành từ các nền văn hóa khác nhau, mỗi nền văn hóa phải học cách chung sống với các nền văn hóa khác. Xung đột giữa các dân tộc xảy ra khi yếu tố truyền thống hoặc yếu tố hiện đại đặc trưng của riêng dân tộc ấy bị coi trọng quá mức và bị lạm dụng để lấn át nhau. Khi đó, “kịch bản” nhóm xã hội nguy hiểm nào đó lợi dụng nó như cái cớ để xâm phạm chủ quyền nhà nước “láng giềng anh em” vì mục đích giúp đỡ có thể xảy ra. Do đó, một nền văn hóa tích hợp sẽ giúp hợp nhất về tinh thần những nỗ lực nhằm hình thành di sản văn hóa toàn cầu vô cùng đa dạng, nhưng có nội dung thống nhất và ảnh hưởng tốt đẹp, mặc dù điều đó là không dễ dàng.

Tiếp cận vấn đề này, tác giả dựa trên việc sử dụng khái niệm “chủ quyền” và “an ninh biên giới quốc gia” để xác định yếu tố nào của “văn hóa tộc người vùng cao” tham gia vào nội dung của nó, từ đó giúp sàng lọc những yếu tố văn hóa hữu quan và điển hình, nghĩa là chỉ những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động bảo vệ chủ quyền và giữ gìn an ninh biên giới quốc gia hiện nay mới được phân tích. Các yếu tố “văn hóa tộc người vùng cao” được phân tách và thẩm định vai trò thông qua ba góc độ cơ bản: chính trị - pháp lý, kinh tế - xã hội và văn hóa - tư tưởng. Cụ thể là vai trò điều tiết biên giới trong lịch sử; hỗ trợ việc định hình và bảo vệ đường biên giới cứng; bảo tồn và khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên; thúc đẩy trao đổi thương mại xuyên biên giới; giữ gìn an ninh trật tự các tuyến biên giới và phòng chống tội phạm xuyên biên giới; tăng cường ý thức hướng tâm và chống chủ nghĩa ly khai; tham dự vào quá trình xây dựng đường biên giới hòa bình, hợp tác, hữu nghị với các quốc gia láng giềng.

Chương 3 - Văn hóa tộc người vùng cao với chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Để giúp bạn đọc hiểu văn hóa tộc người vùng cao ở Việt Nam như một nhân tố có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm sự toàn vẹn và thống nhất lãnh thổ quốc gia Việt Nam, tác giả đã làm sáng tỏ những đặc điểm cơ bản của nó, được thể hiện rõ trong văn hóa du canh, văn hóa du cư, văn hóa phát tán và phi tập trung nhân khẩu, văn hóa cộng đồng phi nhà nước. Đây là tiền đề để tiếp cận với những vấn đề cấp bách có liên quan đến an ninh quốc gia, chủ quyền dân tộc, từ đó đưa ra các biện pháp hữu hiệu nhằm phát huy vai trò của văn hóa tộc người vùng cao đối với việc bảo vệ chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong thế giới toàn cầu hóa. Để phát huy các yếu tố văn hóa tộc người vùng cao nhằm bảo đảm tính ổn định chính trị - pháp lý của biên giới quốc gia, bảo đảm an ninh kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh văn hóa - tư tưởng khu vực biên giới, tác giả đề xuất: Từng bước xóa bỏ phương thức du canh, du cư, thực hiện chính sách định canh, định cư đối với các tộc người vùng cao; giải quyết tốt quan hệ xuyên biên giới và quan hệ nội bộ giữa các tộc người vùng cao; phát huy vai trò văn hóa tộc người vùng cao trong bảo tồn và khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên cho phát triển bền vững, trong phòng chống tội phạm, giữ gìn trật tự kỷ cương xã hội tại các tuyến biên giới đất liền; phát huy vai trò của người có uy tín; sử dụng những giá trị của tín ngưỡng, tôn giáo để gia tăng lực cố kết cộng đồng và ý thức hướng tâm của các tộc người vùng cao;…

Văn hóa dân tộc vùng cao với chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia Việt Nam trong thế giới toàn cầu hóa là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách nói riêng và bạn đọc nói chung quan tâm đến vấn đề văn hóa tộc người vùng cao, đặc biệt là phát huy vai trò của nó trong việc bảo vệ chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia trong bối cảnh thế giới toàn cầu hóa.

Phạm Hương

Bình luận